Jacek Karpiński
Jacek Karpiński (9 kwietnia 1927 – 21 lutego 2010) to wybitny polski inżynier, pionier informatyki oraz konstruktor przełomowych maszyn matematycznych i mikrokomputerów. Jego życie było przykładem połączenia geniuszu technicznego, patriotyzmu oraz pasji tworzenia.
Młodość i służba Ojczyźnie
Urodził się w Turynie w rodzinie o głębokich tradycjach patriotycznych i naukowych. Jego ojciec, Adam Karpiński, był inżynierem, konstruktorem lotniczym i wybitnym taternikiem, zaś matka, Wanda, doktorem nauk medycznych i pionierką polskiej medycyny sportowej.
W czasie II wojny światowej jako nastolatek zaangażował się w działalność konspiracyjną w Szarych Szeregach oraz w służbę w batalionie „Zóśka” Armii Krajowej. 1 sierpnia 1944 r., w pierwszym dniu Powstania Warszawskiego, został ciężko ranny w kręgosłup.
Po wojnie ukończył studia inżynierskie na Politechnice Warszawskiej, rozwijając karierę naukową i konstruktorską.
Główne projekty i osiągnięcia inżynieryjne
Jacek Karpiński tworzył nowatorskie konstrukcje, które wyprzedzały swoją epokę i stawiały polską myśl techniczną w czołówce światowej:
Maszyna AAH — pod koniec lat 50. zaprojektował elektronową maszynę matematyczną przeznaczoną m.in. do automatycznego prognozowania pogody i analiz różniczkowych.
Stypendium UNESCO i Harvard (1961 r.) — został jednym z sześciu laureatów ogólnoświatowego konkursu młodych talentów techniki, co umożliwiło mu odbycie stażu naukowego w Harvard Computation Center w USA i udział w wykładach czołowych światowych autorytetów.
Komputer KAR-65 (1965–1968) — uniwersalna maszyna matematyczna skonstruowana dla Katedry Fizyki Cząstek Elementarnych Instytutu Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Urządzenie służyło do pomiaru i przetwarzania danych ze zdjęć z komór pęcherzykowych. Zbudowany przez kilkunastoosobowy zespół komputer wykonywał 100 tysięcy operacji na sekundę, plasując się w czołówce europejskiej.
Mikrokomputer K-202 (1969–1973) — najsłynniejszy projekt Karpińskiego, realizowany we współpracy z zespołem Zakładu Doświadczalnego Minikomputerów przy Zakładach „Era”. Był to rewolucyjny, modułowy minikomputer III generacji, osiągający prędkość do 1,5 miliona operacji na sekundę. Konstrukcja ta przewyższała swoimi możliwościami i organizacją logiczną wiele ówczesnych maszyn światowych koncernów.
Oprogramowanie i systemy — zespół Karpińskiego opracował dla K-202 autorski system operacyjny oraz translatory języków programowania (m.in. BASIC, CEMMA, MOST 2201, FORTRAN).
Działalność naukowa i dydaktyczna — prowadził prace badawcze m.in. w Laboratorium Informatyki Budowlanej Politechniki Warszawskiej oraz projektował innowacje elektroniczne dla uczelni wyższych.
Represje i dziedzictwo
Ze względu na wojenną przeszłość w Szarych Szeregach i batalionie „Zóśka” AK, Karpiński był traktowany przez władze z dużą nieufnością. Nasilenie działań opresyjnych nastąpiło na początku lat 70. w trakcie konfliktu wokół minikomputera K-202. Najbardziej dotkliwą represją stał się wieloletni zakaz wyjazdów zagranicznych oraz odebranie paszportu w 1973 r. Karpińskiego odwołano ze stanowiska dyrektora Zakładu Doświadczalnego Minikomputerów i skutecznie uniemożliwiono mu kontynuowanie kariery naukowej, co ostatecznie zmusiło go do wycofania się z informatyki i podjęcia hodowli zwierząt na Mazurach.
Odwaga Jacka Karpińskiego w dążeniu do celu i pasja w przełamywaniu barier technologicznych stanowią wyjątkowy wzór do naśladowania. Za swoje wybitne zasługi został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
